Site Overlay

Rodzina Hendel

Bezazel (Artur) Hendel urodził się 14 sierpnia 1887 roku w Lipnie w Rosji (obecnie Polska), w niezamożnej, pobożnej rodzinie żydowskiej. Jako młody człowiek uczył się aby zostać hazzanem (kantorem, przywódcą modlitwy) i shechitą (rzezakiem koszernym). Aby zdobyć doświadczenie, odwiedził starszego brata, który już był Hazzanem w Zagrzebiu. Na początku lat 20-tych wyemigrował do Berlina, gdzie początkowo pełnił obowiązki hazzana i shechity.
Postanowił zostać niezależnym sprzedawcą damskiej bielizny, początkowo tylko odsprzedając towary. Szybko przekształcił się w manufakturę, zaczynając od szelek, a kończąc na podwiązkach, gorsetach i stanikach. Jego warsztat był tam, gdzie mieszkał – mieszkanie na Rochstrasse, to dwa pokoje dla biznesu, dwa jako salon i sypialnia.
Zosia Schreier urodziła się 16 maja 1899 roku w Drohobyczu w Galicji (obecnie Ukraina), w rodzinie  odnoszących sukcesy kupców jako najmłodsze z dziesięciorga rodzeństwa. Podczas pierwszej wojny światowej szukali schronienia w Wiedniu. W tym czasie Zosia zadecydowała, że w przyszłości chce zamieszkać w mieście. Po wojnie wrócili do Drohobycza.
Zosia i  Artur poznali się przez siostrę Reginę Oberländer. Mieszkała w Berlinie i na odpowiedniego  męża dla Zosi wybrała Artura, przyjaciela znajomego. Artur odwiedził Drohobycz w 1928 roku, gdzie poznał Zosię. Niezwłocznie pobrali się i wrócili razem do Berlina.
Zosia zajęła się księgowością w firmie Artura. 05 czerwca 1929 roku, urodziła Hadassę. Kontynuowała pracę, a zarządzanie domem zostawiła kucharzowi, chłopcu na posyłki  i ostatecznie córce. Rodzina odwiedzała synagogę, przestrzegała zasad koszerności i nie pracowała w soboty. Artur uważał się za niemieckiego patriotę   wspierał ruch finansowo. Hadassa uczęszczała do żydowskiej szkoły dla dziewcząt przy Auguststrasse. Przez 10 lat żyli jako szanowana rodzina.
W nocy 28 października, w ramach Polenaktion, Artur został wydalony do Bentschen (Zbąszyń). Wierzył, że jako porządnemu podatnikowi nic mu się nie stanie, odmówił również wcześniejszego ukrycia się, co uczyniło wielu jego przyjaciół. Jego rodzina nie miała możliwości skontaktowania się z nim. Po dwóch tygodniach miała miejsce noc kryształowa. Po tym, jak Zosia była świadkiem splądrowania sąsiedzkiego sklepu, postanowiła sprzedać rodzinny interes i złożyć wniosek o imigrację do Wielkiej Brytanii i Palestyny.   Wszystko co posiadali, wysłała do Hamburga i zapłaciła z góry za wysyłkę do kraju, który udzielił im schronienia. Hadassa przestała chodzić do szkoły i została tymczasowo oddana pod opiekę ciotce Reginie.
W czerwcu 1939 roku Arturowi udało się wrócić do Berlina. Rodzina zdecydowała się pojechać do Drohobycza, aby zamieszkać z rodzicami Zosi w oczekiwaniu na dokumenty imigracyjne. Dokumenty nigdy do nich nie dotarły.
W 1941 roku, po niemieckiej inwazji, w Drohobyczu utworzono getto. Rodzina uniknęła wstępnej łapanki, ponieważ nie zo stali uwzględnieni w spisie ludności jako mieszkańcy. Izydora Wołosiańskiego poznali przez  pracodawcę brata Zosi, Seiferta. Byli jednymi z pierwszych mieszkańców piwnicy.
Po wyzwoleniu, we wrześniu 1945 roku, wrócili do Berlina, za jedyny bagaż mając torbę pełną boczku. Wszystkie pozostałe rzeczy zostały zniszczone podczas bombardowania Hamburga. Początkowo schronienia udzieliła im żydowska społeczność Oranienburgerstrasse  w dawnej żydowskiej szkole przy Rykerstrasse.
Hadassa odrzucała wszystko, co niemieckie. Po roku odmówiła chodzenia do szkoły. Dowiedziała się o żydowskim sierocińcu przy Iranischenstrasse i grupie Aliyata Hanoara. Zapewniali możliwości emigracyjne dzieciom i młodzieży. Dołączyła do ruchu wbrew opinii ojca. W 1946 wraz z innymi młodymi ludźmi, wsiadła na ciężarówkę  i pojechała do Frankfurtu na Menem. Stamtąd do Paryża, Marsylii i w końcu statkiem do Palestyny. Podczas podróży poznała swojego przyszłego męża, Michaela Wygodnego.
Hadassa osiadła w Modelet, wiosce w północnej Palestynie. W 1948, w wieku 19 lat, wstąpiła do Plugot Hamachat’z, elitarnej jednostki ruchu niepodległościowego, i walczyła w nim.
Artur i Zosia przenieśli się do obozu dla deportowanych w Solstheim w Turyngii. Artur został wybrany na arbitra, a Zosia pracowała jako bibliotekarka. W 1949 roku, oboje przenieśli się do niepodległego Izraela i tam spotkali się z Hadassą. Osiedlili się w okolicy Tel Aviv’u. Artur zaczął ponownie pracować jako krawiec. Hadassa została przeszkolona i została księgową. W 1950 roku wyszła za mąż za Michaela Wygodnego. Mieli dwójkę dzieci.
Artur zmarł w 1972, Zosia w 1989 roku. W latach 90-tych Hadassa wraz z mężem Michaelem przeprowadziła się do osiedla dla seniorów. Mieszka tam nadal.

Świadectwo Hadassy (część 1)

Świadectwo Hadassy (część 1)

Wywiad z Hadassą i jej dziećmi, Mirą i Shlomo

Hendel family documents

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.